Amedeo Clemente Modigliani (ur. 12 lipca 1884 w Livorno, zm. 24 stycznia 1920 w Paryżu), znany jako Modì, był włoskim malarzem, rysownikiem i rzeźbiarzem pochodzenia żydowskiego. Choć za życia nie odniósł sukcesu, po śmierci zyskał międzynarodową sławę i jest dziś uznawany za jednego z najwybitniejszych artystów XX wieku. Jego twórczość, charakteryzująca się wydłużonymi formami i wyrazistą linią
Życiorys i Młodość
Modigliani urodził się w zamożnej, lecz później zubożałej rodzinie sefardyjskich Żydów. Jego młodość w Livorno naznaczona była chorobami, w tym tyfusem i przewlekłą gruźlicą, która ostatecznie doprowadziła do jego przedwczesnej śmierci w wieku 35 lat.
Edukacja Artystyczna: W wieku 14 lat rozpoczął naukę malarstwa u Guglielmo Michelego w Livorno, gdzie poznał malarstwo Macchiaioli.
Studia: Kontynuował studia artystyczne we Florencji (od 1902 r. w Scuola Libera di Nudo) i Wenecji (od 1903 r. w Szkole Sztuk Pięknych), gdzie zgłębiał sztukę antyczną i renesansową.
- Paryż: W 1906 roku przeniósł się do Paryża, osiedlając się na Montmartrze, gdzie szybko wszedł w środowisko artystycznej bohemy, nawiązując kontakty m.in. z Pablem Picasso i Jeanem Cocteau.
Okres Rzeźbiarski (1909–1914)
Za namową rzeźbiarza Constantina Brâncușiego, Modigliani intensywnie poświęcił się rzeźbie w latach 1909–1914. W tym czasie czerpał inspirację ze sztuki pierwotnej, zwłaszcza afrykańskich masek i rzeźb plemiennych, a także ze sztuki staroegipskiej i kambodżańskiej.
Charakterystyka Rzeźb: Tworzył głównie stylizowane głowy, charakteryzujące się silnym wydłużeniem, cylindrycznymi szyjami, małymi ustami i migdałowym kształtem oczu, co w późniejszym czasie przeniesie do swojego malarstwa.
- Powrót do Malarstwa: W 1914 roku, prawdopodobnie ze względu na pogarszający się stan zdrowia (pył kamienny szkodził jego płucom) i problemy finansowe, całkowicie porzucił rzeźbę na rzecz malarstwa i rysunku.
Styl i Główne Tematy Malarskie
Modigliani wypracował indywidualny, niepowtarzalny styl, który łączył wpływy Cézanne’a, afrykańskiej rzeźby i włoskiego renesansu.
1. Portrety
Portrety stanowią największą część dorobku Modiglianiego. Uwieczniał swoich przyjaciół, kolegów artystów (np. Chaima Soutine’a), mecenasów i kochanków, zwłaszcza Jeanne Hébuterne.
Stylizacja: Postacie są ujęte na tle o nieokreślonej przestrzeni. Charakteryzują się wydłużonymi, łabędzimi szyjami, pociągłymi twarzami i smukłymi sylwetkami, które nadają im melancholijny i elegancki wygląd.
Linia: Płynna, falista linia obrysowująca kontur jest kluczowym elementem jego kompozycji.
Oczy: Charakterystycznym elementem są oczy bez źrenic, często puste i migdałowe. Modigliani twierdził, że domaluje źrenice dopiero wtedy, gdy pozna duszę portretowanej osoby.
2. Akty
Seria aktów, stworzona głównie w latach 1916–1919, jest uważana za szczyt jego dojrzałej twórczości i jedną z najważniejszych w historii sztuki XX wieku.
Zmysłowość i Geometria: Jego akty są niezwykle zmysłowe i bezpośrednie, lecz jednocześnie silnie zgeometryzowane i stylizowane, co odróżnia je od tradycyjnego malarstwa akademickiego.
- Kontrowersje: W 1917 roku, podczas jego jedynej wystawy indywidualnej w Galerii Berthe Weill, policja nakazała jej zamknięcie ze względu na “nieprzyzwoitość” eksponowanych aktów (np. Akt leżący).
Życie Prywatne i Tragiczna Śmierć
Modigliani prowadził burzliwe, bohemiczne życie naznaczone ubóstwem, przewlekłą gruźlicą oraz uzależnieniem od alkoholu i narkotyków (hashysz).
Jeanne Hébuterne: Najważniejszym i ostatnim związkiem artysty była Jeanne Hébuterne, młoda studentka sztuki. Ich związek był namiętny i tragiczny.
Śmierć: Zmarł 24 stycznia 1920 roku w Paryżu na gruźlicze zapalenie opon mózgowych w ubóstwie.
Samobójstwo: Dwa dni po jego śmierci, dziewięć miesięcy ciężarna Jeanne Hébuterne, nie mogąc znieść straty, popełniła samobójstwo, rzucając się z okna. Oboje zostali pochowani na cmentarzu Père-Lachaise.
Pomimo braku uznania za życia, Modigliani osiągnął pośmiertną sławę. Jest dziś jednym z najbardziej cenionych i rozpoznawalnych artystów modernistycznych.
Bibliografia Wybrana
Diehl, Gaston. Modigliani. Wydawnictwo Arkady, 1993. (Monografia artysty z bogatym materiałem ilustracyjnym)
Soutine, Haim. Modigliani: A Life. University of California Press, 1990.
Mann, Carol. Modigliani. Thames and Hudson, 1980.
Werner, Alfred. Amedeo Modigliani. Harry N. Abrams, 1966. (Wczesna, wpływowa analiza twórczości)
